پرسشنامه

پرسشنامه به عنوان يكي از ابزارهاي بسيار متداول در تحقيقات پيمايشي است ‌و عبارت است از مجموعه‌اي از پرسش‌هاي هدف‌مدار كه با بهره‌گيري از مقياس‌هاي گوناگون نظر، ديدگاه و بينش يك فرد پاسخگو را مورد سنجش قرار مي‌دهد. پرسشنامه شامل دسته هاي از پرسش هاست كه برطبق اصول خاصي تدوين گرديده است و به صورت كتبي به افراد ارائه مي شود و پاسخگو بر اساس تشخيص را خود جواب ها را در آن مي نويسد. هدف از ارائه پرسشنامه اخذ اطلاعات معين در مورد موضوعي مشخص است. بزرگ بودن گروه يا جامعه مورد مطالعه يكي از دلايل مهم براي استفاده از پرسش نامه است چه امكان مطالعه نمونه هاي بزرگ را فراهم می آورد. كيفيت تنظيم پرسشنامه منوط به کسب اطلاعات صحيح، درست و قابل تعميم است.

بر اساس نحوه اجراي پرسش نامه و نيز نوع سوالات مي توان آنرا به انواع متفاوت تقسيم نمود.

- طبقه بندی بر اساس ماهيت پرسشنامه : 

پرسشنامه باز : در اين نوع پرسشنامه با سوالات باز روبرو هستيم. در اينجا پاسخگو مي تواند بدون محدوديت هر پاسخي را كه مد نظرش باشد در مورد ان پرسش بنويسد و يا در آن زمينه توضیح دهد. در اينگونه سوالات ، اطلاعات دقيق تر، كامل تر و داراي ارزش بيشتر هستند ولي طبقه بندي و نتيجه گيري از آنها مشكل تر بوده و به تجربه زياد نيازمند است.

پرسشنامه بسته : در اين نوع پرسشنامه براي هر پرسش تعدادي گزينه و پاسخ انتخاب شده است كه فرد پاسخ دهنده بايد يكي از آنها رابه عنوان پاسخ بگزيند. در اينجا پاسخ ها را مي توان به سرعت نوشت و تجزيه و تحليل و طبقه بندي پاسخ ها نيز ساده تر است اما اطلاعات به دقت و كاملي پرسش نامه باز نيست.

-  طبقه بندي بر اساس نحوه اجرا

پرسشنامه همراه با مصاحبه :  اين پرسشنامه همان مصاحبه انعطاف ناپذير است كه به صورت حضوري پرسشها از افراد پرسيده مي شود و پاسخ ها را پرسشگر در برگه پرسشنامه وارد مي كند.

 پرسشنامه خود ايفا : پرسشنامه در اختيار فرد يا گروه قرار مي گيرد و فرد به تنهائي و يا به صورت گروهي يه پرسش را پاسخ مي دهند .

پرسشنامه پستي :  پرسشنامه براي افراد از طريق پست ارسال مي شود . فرد پس از تکميل آنرا براي محقق عودت مي دهد.

پرسشنامه الكترونيك :  در اين نوع از پرسشنامه كه به تازگي موارد استفاده از آن گسترش يافته است ، محقق با استفاده از شبكه هاي اطلاع رساني و اينترنت ، اقدام به ارسال پرسشنامه الكترونيك براي افراد مي كند و افراد پاسخ ها را در همان پرسشنامه وارد و با پست الكترونيك براي محقق باز مي گردانند. در برحي موارد ممكن است افراد نسخه اي از پرسشنامه را چاپ گرده و بعد از پاسخگوئي به شكل پستي باز گردانند.

-  نكات مهم در طراحي پرسشنامه

داشتن يك مقدمه رسا ، جذاب و واضح در ابتداي پرسشنامه

وجود پرسش هاي قابل فهم و خالي از ابهام

خودداري از پرسش هاي طولاني و وقت گير و دو پهلو

خودداري از کاربرد واژه ها و لغات نامانوس و نامفهوم

طراحي پرسشنامه زيبا و پرهیز از كلمات زشت و زننده ( در حد امکان پرسش ها می بایست بصورت دوستانه مطرح شوند تا در پاسخ دهنده یا آزمودنی مقاومت ایجاد ننماید )

محدود بودن پرسش هاي موضوعی

قرار دادن پرسش هاي حساس و مهم در پايان پرسش نامه

هر سوال فقط به يك موضوع اختصاص داشته باشد

استفاده همزمان از پرسش هاي باز و بسته

قرار دادن تمام پاسخ هاي ممكن براي پرسش هاي بسته

مزاياي پرسشنامه

عدم نياز به شخص مصاحبه كننده ، بنابراين عدم تاثير وجود چنين شخصي

ساده و ارزان بودن

سادگي طبقه بندي و تجزيه و تحليل

دقت بيشتر در ارائه پاسخ ها توسط آزمودنی بدلیل محرمانه ماندن هویت افراد

امكانپذیری اجرای مطالعات بزرگ

يکسان بودن شرايط در زمان تكميل

معايب پرسشنامه

عدم قابليت استفاده براي بي سوادان

درك نكردن مفهوم سوال توسط آزمودنی

امکان  ارائه تصوير كاذب توسط فرد از خود

كاهش درصد پاسخ هاي رسيده در پرسشنامه پستی

در هنگام نوشتن پرسشنامه بايد  دقت نمود تا ابتدا از پرسش هاي زمينه اي استفاده گردیده و سپس به پرسش هائي كه در زمينه موضوع طراحي شده اند ، پرداخته شود .

خصوصيات پرسش

اعتبار صوري : بدين معنا كه سوال قادر به اندازه گيري موضوع مورد پرسش باشد. به تعبير ديگر مقياس اندازه گيري متغير تحت مطالعه باشد.

انتظار دادن پاسخ : بايد سوال به گونه ای مطرح شود كه انتظار داشته باشيم پاسخگو ،‌ جواب آنرا بداند.

روشن و صريح : سوال بايد بدون ابهام باشد و تنها به يك مطلب اشاره كند.

بي آزار : به مسائل خصوصي افراد وارد نشود مگر با اجازه قبلي خود آنها

منصفانه : به معنا و مفهوم خاصي اشاره ننمايد و آزمودني را به موضع خاص نكشاند.